Draai­end Huis

Ondanks, of juist dankzij, de vele meningen over het werk maakt Draaiend Huis inmiddels een belangrijk onderdeel uit van de Tilburgse geschiedenis. Het is zelfs erkend als een van de belangrijkste kunstwerken van Nederland. In 2020 is Draaiend Huis door vakblad BK-informatie uitgeroepen tot 1 van de 100 sleutelwerken in de openbare ruimte in Nederland na 1945. 

Op dit moment staat het huis helaas al een tijdje stil, maar het nieuwe Tilburgse college heeft zich voorgenomen om het Draaiend Huis te restaureren en in beweging te brengen.

• Op een symbolische manier herstelt het huis de historische lintstructuur van Tilburg. Een historisch lint, de Hasseltstraat, werd in 1959 namelijk in tweeën geknipt met de aanleg van de rotonde.

• Draaiend Huis knipoogt naar de Efteling en de Tilburgse kermis; het is een spectaculaire attractie die, net als die op de kermis en in het pretpark, vrolijke desoriëntatie teweegbrengt. 

• Draaiend Huis schopte het ook al tot een vraag in het eindexamen wiskunde.

• Behalve een draaiend kunstwerk heeft Körmeling in Tilburg ook een kunstwerk gerealiseerd dat op en neer gaat. Den Ophef doet zijn naam eer aan. In letterlijke zin: het is een hefbrug. En in figuurlijke zin: het zorgt, net als Draaiend Huis, voor de nodige discussie en controverse.

Discussies over Draaiend Huis gaan al snel over geld, met name over de reparatiekosten. In 2025 liet de gemeente Tilburg onderzoek doen naar de waarde van dit kunstwerk voor de stad. En dan hebben we het over andere waarden dan alleen geld. We lichten er een paar uit:

• Cultuurhistorische waarde: het kunstwerk brengt enkele typisch Tilburgse karakteristieken naar voren door de duidelijke knipoog naar de kermis, de ligging op de route naar de Efteling en zijn absurdistische humor. Het ontwerp is bovendien een ode aan de naoorlogse doorzonwoning. Het feit dát dit kunstwerk gerealiseerd is, maakt het een symbool van de moderne stadsvernieuwing rond de millenniumwisseling.

• Kunsthistorische waarde: Draaiend Huis is een erkend sleutelwerk binnen het oeuvre van John Körmeling en het Nederlandse postmodernisme. Het kunstwerk is een van de weinige grote, gerealiseerde ontwerpen van deze internationaal erkende kunstenaar. Als een van de honderd belangrijkste Nederlandse kunstwerken in de openbare ruimte heeft het de potentie om uit te groeien tot een jong monument. 

• Ensemblewaarde: de relatie tussen kunstwerk en omgeving is onmiskenbaar. Het ontwerp van het draaiende huis refereert aan de naoorlogse doorzonwoningen in de omliggende wijken Stokhasselt en Quirijnstok. Hoewel sommigen er kritiek in zien op de eenvormigheid van de nieuwbouw, viert Körmeling juist de Hollandse nuchterheid en doelmatigheid van dit type woning. 

• Belevingswaarde: of men er nu van houdt of niet, Draaiend Huis is het meest bekende, besproken en gezichtsbepalende publieke kunstwerk van Tilburg. Door de jaren heen is het opgeladen met persoonlijke verhalen, herinneringen en controverse.

Als markant herkenningspunt levert het kunstwerk dan ook een grote bijdrage aan de identiteit en de marketing van het 'merk' Tilburg.

Het debat over Draaiend Huis is inmiddels een Tilburgse politieke folkore. Al ruim vijftien jaar laait de discussie in de gemeenteraad op zodra het huis door technische mankementen stilvalt. Politicus Hans Smolders (LST) heeft door de jaren heen diverse moties ingediend om het kunstwerk te slopen of voor een symbolische euro te verkopen, en stelde fel: "Laat het Draaiend Huis gewoon stilstaan, dat scheelt een hoop geld dat we veel beter aan armoedebeleid kunnen besteden".

Voorstanders daarentegen verdedigen het werk vurig; zo stelde Ton Gimbrère (VVD) dat het kunstwerk Tilburg op een unieke manier profileert: "We zetten ons met dit kunstwerk op ludieke manier in de markt als een tegendraadse stad. Net als de Kruikezeiker bij Tilburg hoort, maakt het Draaiend Huis deel uit van onze stad". Terwijl partijen als D66 het werk roemden om de grote artistieke waarde, prees de PvdA de discussie juist en stelde dat "de ophef rond het Draaiend Huis de beste Citymarketing denkbaar" is. Smolders blijft de terugkerende herstelkosten echter bestempelen als pure geldverspilling waarmee Tilburg "zichzelf voor joker zet".